معاینات، آزمایش ها و واکسن های قبل از بارداری

معاینات، آزمایش ها و واکسن های قبل از بارداری

بازدیدها: 54

یکی از بزرگ ترین تصمیمات زندگی هر فرد تصمیم به فرزندآوری و بچه دارشدن می باشد. از این رو بهتر است قبل از اقدام به بارداری خودمان را از نظر روانی، جسمانی و بدنی آماده کنیم و با شرایط بهتری میزبان جنین خود باشیم. انجام مراقبت های قبل از بارداری در سلامت مادر در بارداری، زایمان و پس از آن و همچنین سلامت جنین تاثیر گذار است.

معاینات ضروری

در بخشی از این مراقبت ها، معاینات ضروری جهت بررسی بیماری ها و شرایط تاثیرگذار بر بارداری انجام می شود. ممکن است با انجام این مراقبت ها درمانگر اصلا به مادر اجازه بارداری ندهد و به صلاح مادر باشد که باردار نشود. به این علت که در صورت باردارشدن سلامت مادر در معرض خطر قرار خواهد گرفت یا در صورت حاملگی نوزاد با احتمال بالا سالم نمی باشد. بنابراین تشکیل پرونده قبل از بارداری بسیار حائز اهمیت می باشد.

چه کسانی لازم است معاینات ضروری را انجام دهند؟

تمام زنانی که به نحوی دارای شرایط زیر می باشند باید معاینات پیش از بارداری را حتما انجام دهند:

  • افرادی روش پیشگیری را به قصد باروری قطع کرده اند.
  • تمام افرادی که با آزمایش منفی بارداری مواجه شده اند.
  • افرادی که به تازگی سقط کرده اند یا سابقه سقط دارند.
  • افراد بالای ۳۵ یا زیر ۱۸ سال

پرونده سلامت پیش از بارداری

به طور کلی بهتر است هر زنی که قصد اقدام به بارداری دارد این مراقبت ها را انجام دهد. طول اعتبار و ارزش پرونده معاینات فقط یک سال می باشد. اگر بعد از یک سال از تشکیل پرونده خانم باردار نشد، معاینات و آزمایشات باید مجدد تکرار شود.

در ابتدا برای تشکیل پرونده درمانگر شرح حال کلی از وضعیت فعلی مادر و سابقه بارداری قبلی وی درخواست می کند که شامل موارد زیر می باشد:

  • سن مادر (اگر در محدوده بالای ۳۵ سال و یا زیر ۱۸ سال و در محدوده نوجوانان باشد، بارداری پرخطر است. به خصوص مادری که سن بالا دارد، از نظر بیماری های ژنتیکی بیشتر در معرض خطر است)
  • نسبت فامیلی زوجین با هم
  • سابقه بیماری های ژنتیکی در بستگان درجه یک
  • سابقه مصرف الکل و مواد مخدر و اعتیاد آور
  • تاریخ آخرین پریود (جهت تعیین روز تخمک گذاری) و بررسی چگونگی چرخه قاعدگی مادر برای بررسی مشکلات احتمالی در تخمک گذاری
  • روش جلوگیری استفاده شده
  • سابقه بیماری های زمینه ای یا مزمن یا خاص و نام داروهای مصرفی: در این صورت باید تحت نظر متخصص مربوطه نیز باشند و در صورت لزوم داروهایشان در زمانی که درمانگر تشخیص دهد قطع شود و یا با داروهای کم خطر یا بی خطر دیگر جایگزین شوند.
  • اطلاعات در رابطه با شغل خانم: اگر در گروه مشاغلی باشد که در طول روز بیشتر ایستاده هستند و یا شغلشان سنگین و سخت باشد، در دوران بارداری باید مراقب بیشتری صورت گیرد.
  • سابقه انجام پاپ اسمیر و نتایج آن ها
  • سابقه بیماری های مقاربتی و التهاب لگن و یا آبسه لوله ای تخمدانی: ممکن است در این صورت مشکلاتی برای باروری وجود داشته باشد.
  • سابقه مشکلات روحی و روانی مادر: مادر از نظر سوابق مشکلات روانی، سابقه خودکشی و یا فکر کردن به این موضوع، سابقه همسر آزاری و خشونت خانوادگی بررسی می شود و در صورت لزوم به روان شناس یا روان پزشک ارجاع داده می شود. زیرا این مادران بعد زایمان به طور جدی تری در معرض افسردگی و سایر بیماری های روانی هستند. همچنین ثابت شده است مادرانی که در معرض خشونت خانگی هستند، ممکن است تولد نوزادان کم وزن و خونریزی های دوران را تجربه کنند.

برخی مواردی که در این معاینات بررسی شده و در پرونده سلامت ثبت می شوند، عبارتند از:

  • اندازه گیری قد و وزن و محاسبه BMI (نمایه توده بدنی): هدف از این اندازه گیری ها، مشخص کردن این موضوع است که مادر در کدام گروه از نظر وزن می باشد مثلا اگر BMI کمتر از ۱۸/۵ باشد، مادر کم وزن و لاغر است. اگر BMI بین ۱۸/۵ تا ۲۴/۹ باشد، مادر در گروه مادران با وزن طبیعی است و اگر BMI بین ۲۵ تا ۲۹/۹ باشد، مادر اضافه وزن دارد و بیشتر از این مقدار را مادر چاق می گوییم. با توجه به هر کدام از موادر فوق راهکارهایی پیشنهاد می شود.
  • اندازه گیری فشار خون، نبض و تنفس
  • معاینات ولو و واژن جهت بررسی از نظر وجود زگیل، تبخال، توده و بثورات، عفونت ها و بیماریهای مقاربتی و سایر مشکلات دیگر
  • معاینات رحم و لگنی برای بررسی مشکلات لگنی و رحمی
  • بررسی تغییر شکل های محسوس مثل راشیتیسم، فلج بودن یا اسکولیوزیس
  • معاینه برست یا سینه از نظر ظاهر (قرینه بودن و تغییرات پوستی) و هم چنین از نظر تشخیص توده (اندازه توده و چسبندگی آن) و یا ترشحات (خونی یا چرکی بودن)
  • معاینات دهان و دندان: انجام اقدامات دندانپزشکی در بارداری ممنوع نیستند ولی بهتر است قبل از بارداری انجام شود. همچنین لازم است بدانیم مشکلات و عفونت های دهان و دندان با خطر زایمان زودرس همراه است.
  • معاینه و بررسی غده تیروئید در حد مشاهده و لمس و بررسی از نظر اندازه
  • معاینه ملتحمه چشم برای بررسی کم خونی و معاینه اسکلرا جهت بررسی زردی
  • معاینه قلب و ریه در حد شنیدن صدای قلب و ریه (جهت بررسی سوفل، آریتمی و ویزینگ ورال) در افرادی که مشکلات قلبی و ریوی دارند.

همچنین در جلسه اول مراقبت پیش از بارداری مشاوره نیز به زوجین داده می شود و بهتر است که هر دو زوج در جلسه باشند تا بتوانند بهترین تصمیم را بگیرند. در این مشاوره اطلاعاتی جهت آگاه کردن مادر و پدر برای پذیرش مسئولیت فرزندآوری، تربیت فرزند، شناسایی بیماری های پنهان و برخورد مناسب با بیماری های آشکار جهت تولد فرزند و مادری سالم ارائه می شود.

آزمایش های لازم

یک سری آزمایشات قبل از اقدام به بارداری درخواست می شوند که عبارتند از:

  • آزمایش خون CBC: شمارش کامل سلول های خونی که جهت بررسی کم خونی با اندازه گیری هموگلوبین و هماتوکریت، اندازه گیری پلاکت خون، بررسی گلبول های سفید در خون مشخص می شود.
  • آزمایش FBS (قند خون ناشتا): برای بررسی اندازه قند خون و تشخیص موارد دیابت یا در معرض خطر دیابت انجام می شود. در صورت وجود مشکل سریعا باید به متخصص غدد ارجاع شود. زیرا دیابت در بارداری، برای مادر و جنین عوارض دارد.
  • آزمایش تیروئید: جهت بررسی کم کاری و پرکاری غده تیروئید انجام می شود. عدم صحیح کار کردن غده تیروئید نه تنها در بارداری سبب مشکلاتی می شود، بلکه ممکن است تخمک گذاری را هم دچار اختلال کند.
  • گروه خونی و Rh
  • آزمایش ادرار u/A و u/C
  • بررسی bun/cr جهت بررسی کراتین و اوره
  • آزمایش تشخیصی بیماری های مقاربتی و عفونی مثل کلامیدیا، هپاتیت و HIV، سفلیس، VDRL سوزاک: در صورت عدم درمان، این بیماری ها نه تنها باعث مشکل در باروری می شوند بلکه در صورت باروری خطر سقط، عفونت های چشم، نابینایی و بیماری های تنفسی را هم به همراه خواهن داشت.
  • آزمایشات ژنتیکی: انجام این آزمایش ها بسته به سن، نژاد و سابقه بیماری ژنتیکی و سایر مواردی دارد که درمانگر شما تشخیص می دهد. به عنوان مثال در صورت وجود بیماری هایی مانند تالاسمی، فنیل کتونوری (CF)، فیبروز کیستیک، تریزومی ها و مونوزومی باید به متخصص ژنتیک ارجاع شده و آزمایشات مربوطه انجام شود.
  • آزمایش سنجش سطح ویتامین دی
  • آزمایشات هورمونی: اگر خانمی دارای سیکل های نامرتب باشد لازم است در این دوران آزمایشات هورمونی در روز ۳ تا ۵ قاعدگی و همچنین سونوگرافی جهت بررسی فولیکول های تخمدانی در حوالی زمان تخمک گذاری انجام شود. اگر زمان تخمک گذاری قابل تشخیص نباشد، می توانیم از کیت های ال اچ (تخمک گذاری) استفاده کرد و زمان مناسب جهت انجام سونوگرافی را مشخص کرد.

واکسیناسیون قبل بارداری

قبل از بارداری باید نیاز خانم به واکسن های لازم را بررسی کرد. واکسن هایی که ممکن است در این دوره نیاز باشد عبارتند از:

  • واکسن آنفلوانزا (بیشتر برای خانم هایی که بارداریشان احتمال زیاد در فصل زمستان و پاییز می باشد)
  • واکسن دوگانه (دیفتری و کزاز)
  • واکسن هپاتیت ب در صورت لزوم
  • واکسن سرخجه (ابتدا آزمایش درخواست می شود و اگر در نتیجه آزمایش، سطح آنتی بادی علیه سرخجه پایین باشد نیاز به واکسن هست)
  • واکسن آبله مرغان یا واریسلا زوستر

لازم است بدانیم در صورت تزریق بعضی از واکسن ها مثل واکسن سرخجه، آبله مرغان، MMR و هپاتیت A، نباید حداقل تا سه ماه بعد از تزریق، بارداری اتفاق بیافتد. زیرا در صورت بارداری و به دلیل حساس بودن ماه های اول جنینی، ممکن است نقص یا عوارضی در جنین به وجود بیاید.زیرا ماه های اول جنینی دوره حساسی است.

در بیماران قلبی و آنمی داسی شکل (کم خونی داسی شکل) هم باید واکسن پنوموکوک تزریق شود ولی تا یک ماه بعد از واکسن نباید باردار شد.

معاینات لازم برای آقایان

قبل از باردار شدن لازم است آقایان هم جهت معاینه و بررسی به یک اورولوژیست مراجعه کنند تا از سلامت، تعداد و کیفیت حرکت اسپرم ها مطمئن شوند و در صورت داشتن بیماری هایی که باعث اختلال در اسپرم ها می شود، باید به پیگیری و درمان اقدام کنند. همچنین اگر بیماری های مقاربتی یا عفونی در ایشان دیده شود، برای جلوگیری از انتقال آن و عدم ایجاد مشکل برای همسر باید روند درمانی شروع شود.